Birey, doğumuyla birlikte temel ihtiyaçlarının karşılanması için ebeveyne ihtiyaç duyar. Başlangıçta tuvalet, yemek ve temizlik gibi temel fizyolojik ihtiyaçlar, ebeveyn desteği ile karşılanır. Psiko-motor, sosyal ve duygusal gelişim sürecinin ilerlemesi ile birlikte, dışarıdan alınan bu desteğin giderek azalması ve çocuğa bu konuda daha fazla fırsat tanınması beklenir.

Çocuğun kendi bakımı ve yaşamını başka kişilerin yardımı ve varlığına ihtiyaç duymadan sürdürebilmesini sağlayan kişisel bakım becerilerinin tamamı, öz-bakım becerisidir. Tuvalet, temizlik ve beslenme alışkanlığı gibi öz-bakım becerilerinin kazanımı, çocuğun bağımsız, yeterli ve kendine güvenen bir birey olmasında çok önemli bir yere sahiptir. Anne-babaların en büyük isteği, kendi ayakları üzerinde durabilen bireyler yetiştirmektir. Okul hayatının başlamasıyla birlikte çocukların kendi kendilerine yetebilen, bağımsız birer birey olma ihtiyaçları artar.  Bu noktada anne-babanın en önemli görevlerinden biri, çocuğun öz-bakım becerilerini kazanması için onlara deneme fırsatı vermesidir.

Okul çağı çocuklarından öz-bakım becerilerine dair neler beklemeliyiz?

Bu dönemle birlikte çocukların öz-bakım becerilerinin gelişmesi için giyinme, temizlik, yemek yeme, eşyalarını toplama gibi konularda, anne-babanın teşvik edici bir tutum sergilemesi önemlidir.

Günümüzde anne-babalar koruyucu bir tutumla, çocuklara öz-bakım becerileri ile ilgili sorumluluk vermekten kaçınma eğilimi gösterebilirler. Bu tutum çocukların bu becerilerinin gelişmesini engelleyebilmektedir. Çocukların yaş dönemi özellikleri paralelinde neleri yapıp neleri yapamayacaklarını bilmek, anne-babaların tutumlarını, çocuklarını teşvik edici yönde değiştirecektir.

Gelişimsel olarak bu dönemde çocuklar;

* Fazla yardım görmeden elbiselerini / ayakkabılarını giyip çıkarabilir.

* Giysilerinin önünü ve arkasını ayrıt edebilir.

* Elini yüzünü yıkayabilir.

* Dişlerini fırçalayabilir.

* Burnunu mendille silebilir.

* Bir yetişkini bilgilendirerek tuvalete kendisi gidebilir.

* Yemeğini dökmeden kendisi yiyebilir.

* Yemeğini yerken çatal ve keskin olmayan bir bıçak kullanabilir.

* Çantasını hazırlayabilir.

* Eşyalarını toplayabilir.

* Evle ilgili ufak tefek işlerde yetişkinlere yardım edebilir.

Okula başlamadan önce çocuklarımıza öz-bakım becerilerinin gelişimi konusunda nasıl destek olmalıyız?

Giyinme konusunda;

* Çocuğunuza alternatif giysiler arasından seçim yapması için fırsat tanıyın.

* Giysisini tek başına giymesi ve çıkarması için teşvik edici olun.

* Önden ve büyük düğmeli giysileri tercih edin. Çocuğunuzu düğmeleri açma/kapama çalışmaları için övün. Gerektiğinde sözel ve fiziksel yardımı sağlayın.

* Ayakkabı giyme ve bağcıklarını bağlama konusunda ona model olun. Günlük yaşamda bir iple ayakkabı bağlamayı oyunlaştırarak çalışabilirsiniz.

Temizlik konusunda;

(Aşağıda belirtilen birçok öneri okulumuzda yapılan uygulamalar ile benzerlik taşımaktadır)

* Çocuğunuza temizlik ile ilgili becerilerinin gelişmesi için model olun.

* Her yemekten önce ve her yemekten sonra çocuklarınızı ellerini yıkaması için teşvik edin.

* Temizlik ile ilgili yapmasını beklediğimiz davranışları sözel ifadelerle sürekli hatırlatmak yerine; resimli ve renkli notlar hazırlayıp görebileceği yerlere asarak hatırlatabilirsiniz. Örneğin, banyo aynasına diş fırçalayan, elini yüzünü yıkayan bir çocuk resmi asabilirsiniz.

* Çocuğunuzun aynaya ve musluğa yetişebilmesi için banyoda bir tabure veya basamak bulundurabilirsiniz.

* Alışkanlık kazanması için, her gün aynı zamanda siz dişlerinizi fırçalarken çocuğunuzun da dişlerini fırçalamasını sağlayın.

* Artık sabun parçalarını su ve gıda boyası ile karıştırarak renkli sabunlar yapabilirsiniz.

* Çocuğunuzun ellerine resim çizip sonra onları yıkayarak ellerini temizlemesini destekleyebilirsiniz. Bu şekilde birlikte eğlenceli bir aktivite de yapmış olursunuz.

* Çocuğunuza tuvaletten sonra kişisel temizliğini yapmayı ve sifonu çekmeyi gösterin. Çocuğunuzu bunu tek başına yapması için destekleyin. Yavaş yavaş yardım ve yönergelerinizi azaltın; çocuğun bunları kendi başına yapmasına fırsat verin.

* Kendi başına tuvalet temizliğini yapıp, sifonu çektiği için övün.

* Banyo duvarına çocuğunuza yapması gereken aşamaları hatırlatan resimler koyabilirsiniz (tuvalet temizliği, şifon çekme, ışık kapatma gibi).

Yemek konusunda:

* Çocuğunuzu çatal, bıçak ve kaşık kullanırken yetişkin gibi tutması için teşvik edin.

* Sofrada doğru araç gereçleri kullanarak çocuğunuza iyi bir model olun. Neden ve hangi  gereçleri kullandığınızı ona açıklayın.

* Yemeklerden önce her yemek için hangi gerecin kullanılması gerektiğini gözden geçirin. Çocuğunuzun size anlatmasını sağlayın.

* Çocuklar başlangıçta tek başına yemek yerken, üzerine ve etrafına yemek dökebilir. Bu durumlarda yasaklayıcı olmak yerine yönlendirici olarak onlara fırsat tanımak gerekir. Çocuklar kendi başlarına yemek yemeyi deneyimleyerek bu beceriyi geliştireceklerdir.

Düzen konusunda;

* Aile içinde bir toplantı düzenlenerek, herkese görev dağılımı yapılabilir. Bu görev dağılımında çocuğunuza oyuncaklarını, odasını toplama ve okul çantasını düzenleme gibi görevler verilebilir. Hatta bu yazılı ve resimli bir anlaşma haline getirilerek evde görünen bir yere asılabilir.

* Zaman zaman çocuğun görevleri birlikte yapılarak durum eğlenceli bir aktivite haline dönüştürülebilir. Ancak çoğunlukla çocuğun bu görevleri tek başına yapması konusunda ona fırsat tanınmalıdır.

Okula başlamadan önce bu becerilerin desteklenmesi ve teşvik edilmesi, çocuğunuzun kendi kendine yetebilen ve daha özgüvenli bir birey olarak okula başlamasını kolaylaştıracaktır. Yukarıda belirtilen öneriler, çocuğunuzun okulda karşılaşacağı uygulamalar olacaktır. Bu nedenle okula başlamadan önce önerilerimizi teşvik edici bir tutum ile sergilemeniz,  çocuğunuzun okula uyum sürecini kolaylaştıracaktır.